« بسمه تعالی» دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشيپایان نامه کارشناسی ارشد
گروه کاردرمانی
عنوان
بررسی تاثیر بیوفیدبک تراپی بر دامنه حرکتی مفاصل دست در بیماران سکته مغزی
نگارنده:
طاهره حاجی احمد
استاد راهنما:
دکتر حجت الله حقگو
استاد مشاور:
دکتر ابراهیم پیشیاره
استاد مشاور آمار:
دکتر اکبر بیگلریان
University of Social Welfare and Rehabilitation
(Occupational Therapy)
M. Sc. Thesis
(Evaluation of effect of Biofeedback therapy on wrist extension in stroke patients)
By:
(Tahereh Haji Ahmad)
Supervisor:
(Dr. Hojjat Allah Haghgoo)
Co-Supervisor(s):
(Dr. Ebrahim Pishyareh)
چکیده فارسی
مقدمه: شیوع روز افزون سکته مغزی، لزوم استفاده از ابزار و تکنیک های موثرتر در این بیماری جهت کاهش طول مدت درمان وتسریع و تسهیل بهبودی و برگشت عملکرد اندامهای مبتلا را می طلبد. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر بیوفیدبک بر دامنه حرکتی و عملکرد روزمره زندگی بیماران سکته مغزی انجام شد.
متود: تعداد 24 نفر بیمار مبتلا به سکته مغزی، با میانگین سنی 75/54 در این پژوهش شرکت کردند، که بطور تصادفی به دو گروه آزمون و کنترل تقسیم شدند. با توجه به نقش کلیدی دست در انجام کارهای روزانه، عملکرد آن قبل و بعد از مداخله مورد ارزیابی اسپاستی سیتی با آزمون آشورث ، ارزیابی دامنه حرکتی آرنج، مچ دست و انگشتان با گونیامتر و عملکرد روزمره زندگی با آزمون بارتل قرار گرفت. دو گروه با تمرینات رایج کاردرمانی (گروه کنترل) و این تمرینات همراه با بیوفیدبک (گروه آزمایش) به مدت 3 ماه تحت درمان و بررسی قرار گرفتند.
یافته ها: با ارائه بیوفیدبک، شدت اسپاستیسیتی در دست 4 نفر از گروه آزمایش از 1 به صفر تقلیل یافت در حالیکه در گروه کنترل تنها یک نفرتقلیل اسپاستیسیتی داشت. استفاده از بیوفیدبک منجر به افزایش معنادار دامنه حرکتی آرنج (P<0.001، مچ دست(P<0.003) و انگشت(p<0.001) نسبت به گروه کنترل شد. همچنین پس از مداخله، نمره بارتل در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل افزایش معنادار داشت (p<0.001).
نتیجه گیری: استفاده از بیوفیدبک تراپی در ترکیب با درمان های روتین کاردرمانی تاثیر مضاغف و تعیین کننده بر بهبود دامنه حرکتی مفاصل اندام فوقانی و عملکرد روزمره زندگی دارد.
کلیدواژه: سکته مغزی، حرکت اکستنسیون مچ، الکترومیوگرافی بیوفیدبک
فهرست مطالب
فصل اول: کلیات پژوهش
(1-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………………. 1
(2-1) بیان مسئله………………………………………………………………………………………………… 2
(3-1) اهمیت و ضرورت پژوهش……………………………………………………………………………….. 4
(4-1) تعریف مفاهیم…………………………………………………………………………………………….. 6
(1-4-1) بیوفیدبک ………………………………………………………………………………………………….. 6
(2-4-1) سکته مغزی ………………………………………………………………………………………………. 6
(3-4-1) دامنه حرکتی مفاصل دست ………………………………………………………………………………. 6
(4-4-1) وضعیت شناختی …………………………………………………………………………………………. 6
(5-4-1) عملکرد روزمره زندگی …………………………………………………………………………………. 7
(6-4-1) میزان تون عضلانی اسپاستیسیتی ………………………………………………………………………. 7
(5-1) اهداف پژوهش………………………………………………………………………………………………….. 7
(1-5-1) هدف کلی…………………………………………………………………………………………………. 7
(2-5-1) اهداف اختصاصی ………………………………………………………………………………………. 7
(3-5-1) اهداف کاربردی …………………………………………………………………………………………. 8
(6-1) سوالات و فرضیات ……………………………………………………………………………………….. 8
فصل دوم: گستره نظری و پیشینه پژوهش……………………………………………………………. 10
(1-2) مقدمه………………………………………………………………………………………………………… 10
(2-2) تعریف سکته مغزی ………………………………………………………………………………………. 10
(3-2) علت شناسی وشیوع……………………………………………………………………………. 11
(4-2) علل سکته مغزی…………………………………………………………………………………………. 12
(1-4-2) سکته ایسمیک …………………………………………………………………………………………. 12
(2-4-2) سکته هموراژیک ……………………………………………………………………………………… 12
(5-2) علائم سکته مغزی………………………………………………………………………………………… 13
(6-2) پیامدهای سکته مغزی…………………………………………………………………………………… 13
(1-6-2) عوارض زودرس ………………………………………………………………………………………. 13
(2-2-6) عوارض دیررس ………………………………………………………………………………………. 13
(7-2) پیش آگهی ………………………………………………………………………………………………… 14
(8-2) تاثیرات و عوارض سکته مغزی …………………………………………………………………………. 14
(1-8-2) مشکلات درکی-شناختی ……………………………………………………………………………….. 14
(2-8-2) اختلالات کنترل حرکتی و تون عضلانی ……………………………………………………………… 15
(9-2) درمان سکته مغزی………………………………………………………………………………………… 16
(10-2) توانبخشی و کاردرمانی در سکته مغزی ………………………………………………………………… 16
(11-2) درمان های مورد استفاده در کاردرمانی …………………………………………………………………. 18
(1-11-2) رویکرد رشد عصبی ………………………………………………………………………………….. 18
(2-11-2) مدالیته تحریک الکتریکی عملکردی (FES) ………………………………………………………… 18
(3-11-2) رویکرد یادگیری حرکتی ……………………………………………………………………………… 19
(4-11-2) درمان بوسیله ایجاد محدودیت حرکتی ………………………………………………………………… 19
(5-11-2) درمان های کمکی رباتیک ……………………………………………………………………………. 20
(6-11-2) رویکرد شناختی پس از سکته مغزی …………………………………………………………………. 20
(7-11-2) رویکرد تطابقی-جبرانی در توانبخشی پس از سکته مغزی ………………………………………….. 21
(8-11-2) رویکرد جایگزین و مکمل ……………………………………………………………………………. 21
(9-11-2) ماساژ درمانی …………………………………………………………………………………………. 22
(10-11-2) طب سوزنی …………………………………………………………………………………………. 22
(11-11-2) ریکی ………………………………………………………………………………………………… 22
(12-11-2) نوروفیدبک ………………………………………………………………………………………….. 22
(13-11-2) بیوفیدبک ……………………………………………………………………………………………. 23
(12-2) تعریف بیوفیدبک ………………………………………………………………………………………….. 26
(13-2) تاریخچه بیوفیدبک ………………………………………………………………………………………… 27
(14-2) کاربرد بیوفیدبک …………………………………………………………………………………………. 27
(15-2) مکانیسم عملکرد بیوفیدبک ………………………………………………………………………………. 28
(16-2) تاثیر بیو فیدبک بر عملکرد اندام فوقانی ………………………………………………………………… 28
(17-2) بررسی متون ……………………………………………………………………………………………… 29
فصل سوم
(1-3) مقدمه ……………………………………………………………………………………………………….. 38
(2-3) نوع مطالعه …………………………………………………………………………………………………. 38
(3-3) جامعه مورد بررسی ………………………………………………………………………………………… 38
(4-3) معیار ورود …………………………………………………………………………………………………. 38
(5-3) معیار خروج ……………………………………………………………………………………………….. 39
(6-3) متغییر ………………………………………………………………………………………………………. 39
(1-6-3) سکته مغزی ……………………………………………………………………………………………… 39
(2-6-3) دستگاه بیوفیدبک ………………………………………………………………………………………… 40
(3-6-3) دامنه حرکتی مچ دست …………………………………………………………………………………… 40
(4-6-3) اسپاستیسیتی ……………………………………………………………………………………………… 41
(7-3) ابزار جمع آوری داده ها ……………………………………………………………………………………. 41
(1-7-3) پرسشنامه اطلاعات فردی ……………………………………………………………………………….. 41
(2-7-3)پرسشنامه وضعیت شناختی……………………………………………………………………………….. 41
(3-7-3) پرسشنامه بارتل ………………………………………………………………………………………….. 42
(4-7-3) آزمون آشورث اصلاح شده ………………………………………………………………………………. 43
(5-7-3) ارزیابی گونیامتری مفاصل……………………………………………………………………………….. 43
(1-5-7-3) ارزیابی دامنه حرکتی اکستنسیون آرنج ……………………………………………………………….. 43
(2-5-7-3) ارزیابی دامنه حرکتی اکستنسیون مچ دست……………………………………………………………. 43
(3-5-7-3) ارزیابی دامنه حرکتی اکستنسیون انگشتان دست ………………………………………………………. 44
(8-3) روش جمع آوری داده ها ……………………………………………………………………………………. 44
(9-3) روش اجرا ………………………………………………………………………………………………….. 44
(10-3) روش تجزیه و تحلیل داده ها………………………………………………………………………………. 46
(11-3) ملاحظات اخلاقی……………………………………………………………………………………………. 46
فصل چهارم:
(1-4) مقدمه…………………………………………………………………………………………… 48
(2-4) بخش داده‌ها ی توصيفی ……………………………………………………………………………………. 49
(3-4) تحلیل داده ها ……………………………………………………………………………………………….. 56
فصل پنجم:
(1-5) مقدمه ………………………………………………………………………………………………………….. 61
(2-5) بحث و تفسیر یافته ها………………………………………………………………………………………. 61
(3-5) نتایج پژوهش ………………………………………………………………………………………………. 61
(4-5) نتیجه گیری کلی ………………………………………………………………………………………….. 66
(5-5) محدودیت های پژوهش …………………………………………………………………………………… 67
(6-5) پیشنهادات………………………………………………………………………………………………….. 67
فهرست جداول
جدول 1-4 توزیع متغيرهاي جمعيت شناختي (دموگرافيك) بیماران مبتلا به سکته مغزی ………………………… 50
جدول 2-4 بررسی همسانی دو گروه از نظر جنسیت، میزان تحصیلات با استفاده از آزمون کای-دو……………. 51
جدول 3-4 بررسی همسانی دو گروه از نظر دامنه حرکتی مفاصل، زمان پس از سکته مغزی و خدمات توانبخشی قبل از مداخله با آزمون من-ویتنی ……………………………………………………………………………………….. 52
جدول 4-4 میانگین اسپاستی سیتی آزمودنی‌های دو گروه قبل و بعد از مداخله ………………………………….. 52
جدول 5-4 توزیع میانگین و انحراف معیار نمرات دامنه حرکتی بیماران سکته مغزی ………………………… 52
جدول 6-4 توزیع میانگین و انحراف معیار نمرات آزمون بارتل در بیماران سکته مغزی …………………….. 56
جدول 7-4 بررسی ارتباط عملکرد فعالیت های روزمره زندگی با دامنه حرکتی مفاصل ……………………… 57
جدول 8-4 تحلیل کوواریانس نمرات دامنه حرکتی آرنج پس از انجام مداخله …………………………………… 58
جدول 9-4 تحلیل کوواریانس نمرات دامنه حرکتی مچ دست پس از انجام مداخله ……………………………… 59
جدول 10-4 تحلیل کوواریانس نمرات دامنه حرکتی انگشتان پس از انجام مداخله ……………………………… 60
فهرست نمودارها
نمودار شماره 1-4 میانگین تغییرات شدت اسپاستی سیتی در گروه آزمون و کنترل در طی مداخله………….. 53
نمودار شماره 2-4 تغییرات دامنه حرکتی آرنج در دو گروه آزمون و کنترل قبل و بعد از مداخله …………….. 54
نمودار شماره 3-4 تغییرات دامنه حرکتی مچ دست در دو گروه آزمایش و کنترل قبل و بعد از درمان ……….. 55
نمودار شماره 4-4 تغییرات دامنه حرکتی انگشتان در دو گروه آزمایش و کنترل قبل و بعد از درمان ………… 56
نمودار شماره 5-4 توزیع میانگین نمرات آزمون بارتل در بیماران سکته مغزی ………………………………. 57
رفرنس ها ………………………………………………………………………………………………………. 70
ضمائم…………………………………………………………………………………………………………….
پیوست شماره 1 ………………………………………………………………………………………………… 75
پیوست شماره 2 ………………………………………………………………………………………………… 78
فصل اول
مقدمه
آسیب های عروقی مغز شایعترین بیماری های ناتوان کننده دستگاه عصبی می باشد. سکته مغزی، حادثه مغزی عروقی است که در تعریف به معنای کاهش ناگهانی تامین جریان خون است که به علت اختلال در رگهای خونی ورودی مغز بوجود می آید. در نتیجه فقدان اکسیژن سبب می شود که بافت مغز آسیب ببیند یا حتی نابود شود. سکته مغزی در اثر هماتوم در مغز نیز اتفاق می افتد. اين بیماری، حادثه اي مغزی – عروقی1 است که بطور ناگهانی ایجاد شده و مربوط به عملکرد ناحیه ای (یا کلی) مغز می باشد که بیش از 24 ساعت تداوم می یابد و هیچ علت واضحی جز منشأ عروقی ندارد. این بیماری سبب مرگ حدود نیمی از مبتلایان شده و نیمی دیگر که زنده می مانند عمدتا دچار معلولیت های دائمی می شوند [1]. سکته مغزی یکی از شایعترین بیماری های نورولوژیک ناتوان کننده در سنین بزرگسالی است که در واقع علت بستری شدن نیمی از بیماران نورولوژیک است [2].
سکته مغزی می تواند اختلالات جسمی از قبیل: ضعف، کرختی عضلات صورت، بازو و پاها به خصوص در یک طرف بدن، عدم تعادل، کاهش هوشیاری، عدم توانایی تکلم، سردرد و گیجی، اختلالات بینایی، بی اختیاری ادرار و مدفوع، اشکال در بلع، کرختی و سوزش قسمت های بدن، اشکال در درک وضعیت و موقعیت، دو بینی و تاری دید و یا از دست دادن بینایی به خصوص در یک چشم وعدم توانایی در انجام حرکات ظریف گردد [1].
بروز اختلالات حرکتی، روانی منجر به عدم بکارگیری اندام، ضعف و فلج بیشتر، اختلال در انجام فعالیت های روزمره زندگی، وابستگی بیشتر و نهایتا کاهش سطح کیفیت زندگی می شود. بنابراین به علت بروز چنین اختلالاتی انجام درمان به موقع ضروری است. روش های درمانی نیز مشتمل بر جراحی در (صورت لزوم) برای برداشتن لخته از شریان مغزی، استفاده از داروهای حل کننده خون و نهایتا برنامه توانبخشی همچون فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی می باشد [1].
کاردرمانی یکی از شاخه های علوم توانبخشی است که با استفاده از تمرینات و فعالیت های هدفمند برای افراد مبتلا به بیماری های نورولوژیک از جمله سکته مغزی کاربردی است، در صورت انجام کاردرمانی به موقع و به میزان کافی، معلولیت و مشکلات ناشی از بیماری کاهش خواهد یافت و بیمار می تواند توانایی و استقلال از دست رفته خود را بازیابد [3]. در این فصل به بیان مسئله، اهمیت و ضرورت پژوهش، تعریف نظری و عملیاتی واژه های کلیدی پژوهش خواهیم پرداخت.
(2-1) بیان مسئله
از آنجا که تمامی فعالیت های جسمانی و روانی تحت کنترل مغز می باشد، آسیب به سلولهای مغزی بدلیل سکته مغزی سبب ایجاد اختلال در فعالیت های جسمی و ذهنی فرد می گردد. این اختلالات جسمی و ذهنی تأثیرات شدیدی بر کیفیت زندگی می گذارد. تحقیقات نشان داده اند که دلیل اصلی اختلال عملکردی در فعالیت های روزمره زندگی پس از سکته مغزی، فلج اندام فوقانی است با وجود تأثیرات مهمی که اندام فوقانی بر فعالیت های روزمره زندگی زندگی فرد مثل لباس پوشیدن، غذا خوردن و … دارد، آسیب در این ناحیه کیفیت زندگی را کاهش داده و پیامدهایی مثل افسردگی و کاهش اعتماد به نفس را در پی خواهد داشت [1].
کاردرمانی به عنوان بخشی از توانبخشی می تواند سهم مهمی در بهبودی و مدیریت بیماران سکته مغزی داشته باشد. کاردرمانگر به دلیل وسعت جنبه های درمانی که شامل: درمان در حیطه حرکت، شناخت و درک بیمار است؛ معمولا بیشترین زمان درمانی را نسبت به سایر اعضای تیم درمانی با بیمار صرف می کند، همچنین با استفاده از تکنیک های درمانی موثر که بیمار فعالانه در آن درگیر می شود باعث بهبودی اندام فوقانی می گردد. به واسطه این تکنیک های درمانی مهارت های عملکردی در بیمار تقویت می شود، آموزش مهارت های عملکردی باعث پیشرفت در بهبودی همه جانبه فعالیت های روزمره زندگی2 و ارتقاء فعالیت های روزمره با استفاده از ابزار3 می شود [4]. در این راستا هدف کاردرمانی بازگردانی بیماران به حداکثر توانایی فیزیکی، ذهنی و اجتماعی است. اساس فلسفی کاردرمانی، درمان فعالانه بیمار است؛ بطوریکه بتواند توانایی های فیزیکی و ذهنی موجود را در جهت بهبودی روز افزون بکار گیرد. انجام فعالیت های هدفمندی که سلامت روان و محیط اجتماعی و فیزیکی را میسر سازد. برای نیل به این مقصود کاردرمانگر پیشبرد همه جانبه بیمار را در نظر گرفته و مطابق با آن برنامه درمانی مؤثر را با استفاده از مدالیته مناسب که بهترین کیفیت درمان و در عین حال کوتاهترین و کم هزینه ترین نیز می باشد را بکار می بندد [2].
از آنجا ییكه معلوليتهاي ناشي از سکته منجر به كاهش عملكرد روزانه و مشاركت اجتماعي افراد مبتلا مي شود لذا کاردرمانی بعنوان بخش مهمی از توانبخشی برای رسیدن فرد به حداکثر استقلال کمک کننده است. برای دستیابی به این اهداف بلند مدت اهداف کوتاه مدتی در نظر گرفته می شود، از آن جمله: افزایش آگاهی از الگوهای حرکات طبیعی و پیشرفت پاسخ های ارادی و غیر ارادی، کاهش سینرژی های اکستنسوری یا فلکسوری، کاهش رفلکسهای مزاحم، کاهش اسپاستیسیته، افزایش قدرت و تحمل الگوهای حرکتی طبیعی، افزایش هماهنگی، کاهش یا رفع محدودیت دامنه حرکتی مفاصل، حمایت از عضو دردناک در موارد شانه درد4 و افزایش دامنه حرکتی مفاصل، مشارکت فعالانه بیمار در فعالیت ها و کسب حداکثر استقلال در عملکرد روزمره زندگی می باشد [1]. در این پروسه از درمان های متفاوتی استفاده می شود. یکی از روش هایی که می توان جزء مداخلات درمانی توانبخشی سکته مغزی قرار داد، بیوفیدبک تراپی است.
سالهاست که استفاده های متفاوتی از بیوفیدبک در طب بالینی بیماریهای اسکلتی عضلانی و بیماران مغزی-نخاعی صورت گرفته است که در هر جنس و گروه سنی مطالعه شده است. در کار با بیوفیدبک بیشترین تأکید بر دریافت پاسخ نسبتاَ سریع بیمار، ایجاد مشارکت فعال بیمار، آموزش این تکنیک به بیمارجهت استفاده در منزل، افزایش استقلال بیمار و کاهش هزینه های بهداشتی می باشد. بیوفیدبک یک درمان نسبتا ساده و مؤثر برای بیماری های عصبی عضلانی است که برای گسترش مکان درمان حتی می توان آن را به خانواده بیمار آموزش داد [5].
در پروسه ایجاد سکته مغزی راههای حرکتی مرکزی اصلی که تنظیم تون نرمال را برعهده دارند آسیب می بینند و عملکرد آنها دچار اختلال می شوند ولی ممکن است برخی راههای حرکتی که قبلا بدون استفاده بوده اند بواسطه سکته مغزی آسیب نبینند، بیماران می توانند یاد بگیرند که این راههای حرکتی غیر فعال را فعال کنند، این عمل با آموزش بیوفیدبک به بیمار میسر است [6, 7].
درمان توانبخشی در سکته مغزی با تعامل بین تراپیست و بیمارهمراه است، وجود برخی ابزارها و مدالیته های پیشرفته در این تعامل تأثیر گذار است. با استفاده از ابزار بیوفیدبک، فرد در مهارتها تواناتر شده و این مهارت ها پیشرفت کرده تا بالاخره به عادات تبدیل می شوند. ولف در 1982 نشان داد [8] که تغییر در مهارت های فعالیت های روزانه زندگی به توانایی استنتاج اشکال خود فیدبکی ( شامل حس عمقی، حس وضعیت مفاصل و حس وضعیت) وابسته است. بهبود مهارت ها و انتقال آنها به فعالیت های روزمره زندگی صورت نمی گیرد مگر با افزایش قدرت، کسب دامنه حرکتی کافی و داشتن فیدبک مؤثر به همراه فعالیت های عملکردی که در پروسه درمان صورت می گیرد [9].
مکانیسم استفاده از بیوفیدبک تراپی هنوز روشن نشده است اما احتمالات زیادی در این مورد وجود دارد، مطالعات نیز چگونگی وقوع این مشاهدات را بخوبی پوشش نمی دهد. ولف [10] اساس استفاده از این مدالیته را چنین تشریح کرد: بیمارانی که پراپریوسپتیو5 مصنوعی توسط دستگاه بیوفیدبک دریافت می کنند قادر می شوند کنترل مبهمی روی راههای پایین تر نورون های عصبی مرکزی فوقانی که هنوز آسیب ندیده اند بدست آورند، تا عملکرد از دست رفته با ایجاد تغییرات فیزیولوژیک در راههای حرکتی بواسطه دریافت فیدبک بدست آید [7].
بهبود مهارت ها و انتقال آن به فعالیت های روزمره زندگی با افزایش قدرت و انجام تمرینات عملکردی در طول پروسه درمان میسراست. برای دستیابی به این هدف استفاده از فیدبک بسیار کمک کننده است. واژه فیدبک، به معنی بازگشت بخشی از برونداد6 به درونداد7 در یک پروسه می باشد. فرد زمانی می تواند بر وضعیتی کنترل داشته باشد که اطلاعات لازم در مورد آن را دریافت کند. به این اطلاعات فیدبک یا پسخوراند گویند. فرد برای یادگیری رفتارهای جدید نیازمند اصلاح رفتارهای اشتباه است و برای نیل به این منظور بایستی با مکانیسم های فیدبک (پسخوراند) این رفتارهای غلط را اصلاح کند، بنابراین پسخوراند یا فیدبک شیوه بسیار مؤثر، کارا و لازم برای اصلاح حرکات و رفتار می باشد [11]. امروزه بی شک استفاده از بیوفیدبک برای اختلالات حرکتی بطور گسترده پذیرفته شده است. معمولا ارائه فیدبک با الکترومیوگرافی همراه با سایر مداخلات توانبخشی برای کاهش رنج ناتوانی ناشی از بیماری های عصبی عضلانی استفاده می شود. این تکنیک با افزایش قدرت توانایی فرد برای انجام فعالیت های روزمره زندگی بالا می برد [10].
(3-1) اهمیت و ضرورت
در مطالعه توانبخشی پس از سکته مغزی بحث زیادی بویژه در حیطه سلامت وجود دارد و با وجود کارآزمایی های گسترده ای که در این زمینه صورت گرفته استفاده از این مدالیته در توانبخشی گسترش یافته است و مدالیته های کاربردی و مفیدی که همگام با تکنولوژی پیشرفته امروزی می باشد وارد چارچوب درمانی شده است. البته شواهد عینی برای کارآمدی تکنیک های مختلف مورد استفاده در توانبخشی پس از سکته وجود دارد ولی همراه شدن تکنولوژی روز دنیا با روش های سنتی تحقیق بیشتر در این حیطه را تائید می کند. یکی از این تکنیک های پیشرفته که اخیرا استفاده از آن گسترش زیادی داشته است بیوفیدبک تراپی است. این مدالیته که بر مبنای ارائه پسخوراند یا فیدبک عمل می کند، می تواند مدالیته جذابی برای جلب همکاری بیماران باشد. فعالیت های خودکاری در بدن ما جریان دارد که از حوزه آگاهی ما بدور است، برای مثال ما به اینکه چگونه نفس بکشیم یا ضربان قلب مان چگونه باشد فکر نمی کنیم بلکه این امر بطور طبیعی و خودکار صورت می گیرد و ما هیچ کنترلی بر روی آنها نداریم ولی ما می توانیم ضربان قلب، تنش ماهیچه ای، الگوی تنفس و دمای پوست خود را کنترل کنیم، این امر با استفاده از دستگاه بیوفیدبک تراپی میسر است که چگونگی آن در فصل بعد شرح داده خواهد شد [12].
استفاده از بیوفیدبک در سکته و کارآمدی آن در گزارشات اولیه و انجام مطالعات با دوره های زمانی کوتاه مدت و با گروه کنترل کوچک و محدود صورت گرفته است. در کارآزمایی ها پتانسیل های متفاوتی وجود دارد که ممکن است در روند تحقیق تاثیر گذاشته و تورش8 نشان دهند؛ شامل تفاوت های درمان، نحوه تظاهر بیماری، ارزیابی پیامدها، متغییرهای تصادفی و متغییرهای سیستماتیک که این موارد در برخی از این آزمایشات به خوبی در نظر گرفته نشده است و لزوم بررسی های بیشتر با رعایت موارد فوق را الزامی می دارد.
بر اساس کاربرد مداخلات بیوفیدبک در ترکیب با رویکردهای مداخلاتی در توانبحشی باید از وضعیت های مستند سازی و برنامه های سودمند کلینیکی این مداخله سود جست. از آنجاییکه در درمان های توانبخشی مستند سازی روند درمانی، وضعیت بیمار، میزان پیشرفت بیمار و پیگیری درمان9 حتی پس از ترخیص از عوامل ضروری شرایط درمان است، وجود چنین ابزار پیشرفته ای که اطلاعات مورد نیاز را پردازش و ذخیره می کند بسیار کمک کننده است همچنین دستیابی به این اطلاعات به سهولت امکان پذیر است [13]. بررسی بیشتر این مورد به نظر ضروری می رسد چرا که انواع تورش می تواند آزمایشات کلینیکی را متأثر کند. از عواملی که در این راستا دخالت دارد، شامل بیمار، فرد برنامه ریز، فرد مشاهده گراست که ممکن است علائق خود را در پیامدهای درمان وارد کنند. برای چنین تورش هایی استفاده از انتخاب تصادفی دو سو کور در آزمایشات کلینیکی کنترل شده در بطن مطالعات ساختار یافته ضروری است [10].
ازکارآیی های دیگر ابزار بیوفیدبک اینست که فرد می تواند روی عملکرد غیر ارادی خود کنترل ارادی پیدا کند، این عمل با ارائه فیدبک که انعکاسی از عملکرد عضلات است صورت می گیرد، تأثیر این نمایش دادن می تواند تنها بحثی باشد که این تکنولوژی بایستی بزودی در رشته های توانبخشی بطور گسترده بکار رود [13].
در مطالعات مدالیته بیوفیدبک تراپی روی شمارش شواهد موجود برای پوشش مزایای استفاده از بیوفیدبک در توانبخشی سکته مغزی متمرکز شده است. بیوفیدبک برنامه های سودمند کلینیکی منحصر به فردی دارد که می تواند به بیماران قویاَ نشان دهد که می توانند کنترل زیادی روی جنبه های مختلف عملکردیشان اعمال کنند که در غیر اینصورت نسبت به آنها نا آگاهند [13]. بیوفیدبک برای کنترل نیمه دررفتگی10 شانه نیز استفاده می شود که به خوبی عملکرد اندام فوقانی را بهبود می بخشد همچنین بر سیستم های وضعیت بیولوژیک، عملکرد اندام تحتانی و آموزش وضعیت11 مفصل زانوی بیماران همی پلژیک بطور مؤثر قابل استفاده است [14].
بیوفیدبک در دوران نقاهت فرد از سکته مغزی برای افزایش احساس کنترل روی عملکرد بدن مؤثر است و وقتی با برخی مزایایی که در پروسه این بیماری طبیعی است مثل بهبودی خودبخودی پس از سکته مغزی که در ماههای ابتدایی رشد سریعتری طی می کند، همراه می شود نقش چشمگیری در بهبودی فرد ایفا می کند. با شروع زود هنگام مداخلات مثل استفاده از فورس پلیت فورم12برای تعادل در بیمارانی که از نظر پزشکی ثبات کافی برای شروع توانبخشی پیدا کرده اند، مؤثرتر نمود می کند.
در مجموع بیوفیدبک ابزاری مفید برای بهبود عملکرد در پی سکته مغزی است و باید بصورت قراردادی در برنامه توانبخشی جای گیرد. بیوفیدبک پتانسیل خوبی برای بهبود خودکفایتی13 فرد با تأکید بر کنترل درونی، درجهت بهبود عملکردی غالب افراد، می تواند داشته باشد [13].
در تحقیقی بر روی بیماران نورولوژیکی، گزارش دادند که در این بیماران وقتی فعالیت حرکتی با فیدبک همراه شود تقویت بیشتری را نسبت به شرایطی که فیدبک استفاده نمی شود ایجاد می گردد. این مطالعات اعتماد قابل ملاحظه ای را از اثرات ایجاد شده توسط بیوفیدبک بدست می دهد [10].
در مطالعات ولف از جنبه تحلیلی اگر چه کار بر روی افراد یک گروه از بیماران نورولوژیکی با تشخیص های مختلف انجام شده بود ولی ارتباط بین توانایی افزایش پاسخ های عضلانی و فعالسازی عضلانی به دقت آنالیز نشده بود، تعداد جلسات درمانی محدود بودند و هدف آموزش برای بیماران نورولوژیکی با ابزار فیدبک بجای اینکه فعالیت عضلانی را مهار کند روی توان گیری تأکید دارد، تداخل می کند. نیاز به انجام تحقیقات بیشتر و با کیفیت بالاتر را بیش از پیش نمود می کند.
در 8 سال گذشته محققان مطالعات طراحی شده در گروه هایی برای مقایسه کارآمدی آموزش فیدبک در اندام تحتانی افراد همی پلژیک استفاده کردند. نتایج حاصل از این گزارش دلگرم کننده بوده است اما نقدهای قابل توجهی در رابطه با گروه کنترل وجود دارد و شکست مربوط به تغییرات کمی در وضعیت های نوروماسکولار قابل اغماض نمی باشد مثل دامنه حرکتی مفصل14 مقادیر یکپارچگی الکترومیوگرافیک15 در بهبود راه رفتن با در نظر گرفتن این موضوع که به دنبال مداخله بیوفیدبک کمی تغییر در راه رفتن بوجود می آید ولی بیشتر تکنیک های اندازه گیری ناکافی است. در این تحقیق محدودیت هایی در اجرای مطالعه وجود دارد که نیاز به تحقیقات بیشتر در آینده را ملزم می دارد [15].
(4-1) تعریف مفاهیم
(1-4-1) بیوفیدبک
تعریف نظری: بیوفیدبک دستگاهی است که عملکرد نوروماسکولار واحدهای حرکتی را نمایش می دهد و بواسطه آن فرد کنترل ارادی روی فعالسازی انتخابی از یک واحد حرکتی بدست می آورد که اساسی برای آموزش حرکتی است و باعث فعالسازی پیشرونده و مهار مجموعه واحدهای حرکتی بزرگتر می گردد [10].
تعریف عملیاتی: دستگاه بیوفیدبک مورد استفاده در این پژوهش یک دستگاه پروکامپ51، پنج کاناله است. این دستگاه دارای دو فیبر نوری و یک الکترود خنثی است که مجموعا به یک کامپیوتر اتصال دارد.
(2-4-1) سکته مغزی
تعریف نظری: بیماری سکته مغزی مجموعه ای از علائم کلینیکی است مربوط به عملکرد ناحیه ای یا کلی مغز که بطور ناگهانی ایجاد شده و بیش از 24 ساعت تداوم می یابد، هیچ علت واضحی جز منشا عروقی ندارد [1, 16].
تعریف عملیاتی: این بیماری که اختلالات حرکتی مختلفی از جمله فلج اندام فوقانی و تحتانی ایجاد می کند، نیازمند درمانهای متفاوت از جمله توانبخشی است.
(3-4-1) دامنه حرکتی مفاصل دست
تعریف نظری: میزان حرکت قابل انجام در مفصل به عبارتی قوس حرکتی مفصل كه در صفحه خاص حرکتی صورت می گیرد.
تعریف عملیاتی: در این پژوهش عبارتست از میزان حرکتی که در مفصل وجود دارد، بوسیله ابزار گونیامتر ارزیابی می گردد و بر حسب درجه محاسبه می شود. گونیامتر مورد استفاده در این پژوهش با جنس استیل و با نام تجاری Toff می باشد.
(4-4-1) وضعیت شناختی
تعريف توصيفي: مجموعه اي از جريان هاي فكري پيچيده كه از طريق آن، فرد محيط خود را شناخته و در آن عمل كرده و از تجربيات گذشته بهره مي گيرد و ايده هاي نو براي بقاي خويش خلق مي كند. ( کوکرول و همکاران،1988)16 [17]
تعریف عملیاتی: وضعیت شناختی در این پژوهش عبارتست از کسب امتیاز توسط فرد بیمار در آزمونMMSE که یکی از معیارهای ورود می باشد.
(5-4-1) عملکرد روزمره زندگی
تعریف توصیفی: تكاليف معمول عملکردی هستند که در حیطه زندگی روزمره قرار دارند و شامل مراقبت از خود، اداره منزل، ارتباطات، مراقبت شخصي و تردد در جامعه می باشد. طبق چک لیست استاندارد بارتل 10 فعاليت روزانه شامل (غذا خوردن، حمام کردن، لباس پوشیدن و…) ارزیابی می گردد [18].
تعریف عملیاتی: در این پژوهش عبارتست از کسب نمره ای که فرد از آزمون بارتل17 می گیرد. ارزیابی وضعیت عملکردی واستقلال فرد دردامنه 0 تا100 با استفاده از پرسشنامه بارتل که يك ابزار مؤثر و كارآمد در ارزيابي ميزان استقلال يا وابستگي فرد در انجام دادن فعاليت هاي روزمره زندگي می باشد.
(6-4-1) میزان تون عضلانی (اسپاستی سیتی)
تعریف توصیفی: اسپاستی سیتی جزء سندرم نورون عصب مرکزی18 است که پروسه توانبخشی بسیاری از بیماران سکته مغزی را تشکیل می دهد. بعبارت دیگر افزایش شدت مقاومت در برابر حرکت در اثر افزایش پسیو طول عضله است که بدلیل برداشتن مهار قسمت های فوقانی نخاع از روی نخاع در طول استرچ هر دو گروه عضلات فازیک و تونیک صورت می گیرد [18]. برای ارزیابی شدت اسپاستیسیتی از آزمون آشورث اصلاح شده19 استفاده می گردد. آشورث این معیار را برای درجه بندی میزان اسپاستی سیتی بیماران مالتیپل اسکلروزیس بکار برد [19]. سپس اسمیت و بوهانون آن را اصلاح کرده و روایی و پایایی آن را بررسی کردند [20].معیار آشورث در همه گروههای عضلانی ارزیابی شده [21, 22] و در ایران نیز روایی و پایایی این تست بررسی شده است [23].
تعریف عملیاتی: در این پژوهش عبارتست از نمره ای که بر اساس آزمون آشورث اصلاح شده به میزان سفتی عضلات فلکسور مچ داده می شود.
(5-1)اهداف کلی
(1-5-1) هدف کلی:
ارزیابی کارآمدی بیوفیدبک تراپی بر روی عملکرد دست بیماران سکته مغزی بزرگسال
(2-5-1) اهداف اختصاصی
بررسی تاثیر بیوفیدبک تراپی بر اسپاستی سیتی بیماران سکته مغزی بزرگسال
بررسی تاثیر بیوفیدبک تراپی بر روی حرکت اکستنسیون آرنج، مچ دست و بند اول20 انگشتان دست بیماران سکته مغزی بزرگسال
بررسی تاثیر بیوفیدبک تراپی بر فعالیت های روزانه زندگی بیماران سکته مغزی بزرگسال
(3-5-1) اهداف کاربردی:
معرفی یک روش مکمل در کنار مداخلات کاردرمانی با هدف افزایش کیفیت زندگی افراد دچار سکته مغزی و خانواده های آنها
(6-1) سوالات و فرضیه ها
آیا استفاده از مدالیته بیوفیدبک روی اسپاستی سیتی اندام فوقانی تاثیر دارد یا خیر؟
آیا استفاده از مدالیته بیوفیدبک می تواند روی افزایش دامنه حرکتی مفصل آرنج تاثیر داشته باشد؟
آیا استفاده از مدالیته بیوفیدبک می تواند روی افزایش دامنه حرکتی مفصل مچ تاثیر داشته باشد؟
آیا استفاده از مدالیته بیوفیدبک می تواند روی افزایش دامنه حرکتی مفصل انگشتان (متاکارپوفالنجیال) تاثیر داشته باشد؟
آیا استفاده از مدالیته بیوفیدبک بر فعالیت های روزانه زندگی فرد تاثیر خواهد داشت؟
فصل دوم
(1-2) مقدمه
در این فصل اطلاعات نظری مربوط به سکته مغزی، مشکلات حرکتی پس از سکته مغزی، وضعیت عملکردی روزانه و کیفیت زندگی و تکنیک های مورد استفاده در توانبخشی و کاردرمانی توضیح داده می شود، همچنین معرفی تکنیک درمانی الکترومیوگرافی بیوفیدبک و سپس خلاصه ای از تحقیقات انجام شده در رابطه با استفاده ازالکترومیوگرافی بیوفیدبک به تفضیل بیان خواهد شد.
(2-2) سکته مغزی
آسیب های عروقی مغز شایعترین بیماری های ناتوان کننده دستگاه عصبی می باشند. سکته مغزی زمانی اتفاق می افتد که جریان خون مغز دچار اختلال شود و قسمتی از بافت مغز به دلیل کاهش اکسیژن از بین برود. علت این امر می تواند انسداد یا خونریزی عروق خونی باشد. مرگ نورون ها بواسطه از دست دادن اکسیژن از طریق فرآیندهای پیچیده ای صورت می گیرد؛ افزایش میزان سمیت واسطه های شیمیایی، رهایی بیش از حد گلوتامات از نورون های آسیب دیده، افزایش میزان کلسیم داخل سلولی و افزایش فعالیت آنزیم های وابسته به کلسیم می باشد [24].
کاهش اکسیژن با ایجاد رادیکال آزاد نیز باعث مرگ نورون ها می شود، مرگ سلولی که به صورت ژنتیکی برنامه ریزی شده آپوپتوز نامیده می شود.
علیرغم افزایش درک پایه ای ازفرایندهای زیستی شیمیایی مرگ نورون، بهترین درمان برای سکته مغزی تامین جریان خون مغز قبل از تشکیل لخته و آمبولی، با استفاده از داروهای ضد انعقاد خون مثل آسپرین، هپارین و وارفارین است.
سردردهای میگرنی باعث مهار فعالیت های نورونی بنام «افسردگی قشری مغزی منتشر» می شود که باعث تحریک پایانه های عصب سه قلو می گردد و بر روی جریان خون مغز تاثیر دارد.
سلول های عصبی مهره داران برای انجام کارهای پیچیده کاملا تخصص یافته است. یک نورون منفرد اطلاعات را از هزاران نورون دیگر دریافت می کند و به نورون های دیگر انتقال می دهد و سیستم بسیار پیچیده ای دارد. علاوه بر این شار سریع یون ها در سراسر غشاء عصبی انتقال بسیار سریع سیگنال ها را بین نورون ها امکان پذیر می سازد. بدلیل چنین عملکرد پیچیده و انتقال سریع و برای حفظ شیب یونی، مغز به انرژی بسیار زیادی نیازمند است [24]. هر گونه اختلال در جریان خون و قطع منبع تغذیه پیامدهای غیر قابل جبرانی در پی خواهد داشت.
حمله ایسکمیک گذرا
سکته ایسکمیک گذرا21: در اثر اختلال موقتی در جریان خون مغز بوجود می آید. علائم این نوع سکته در زمان کوتاهی برطرف می گردد و معمولا بیشتر از 24 ساعت طول نمی کشد ولی نیازمند درمان پزشکی است چراکه هشدار بزرگی برای سکته کامل می باشد [25].
سکته مغزی
سکته مغزی شایع‌ترین اختلال مغزی و سومین علت مرگ بعد از بیماریهای قلبی -عروقی و سرطان است. اين بیماری، حادثه اي مغزی – عروقی22 است که بطور ناگهانی ایجاد شده و مربوط به عملکرد ناحیه ای (یا کلی) مغز می باشد و بیش از 24 ساعت تداوم می یابد، هیچ علت واضحی جز منشأ عروقی ندارد [26].
(3-2) علت شناسی و شیوع
در مغز انسان در حدود صد میلیارد نورون وجود دارد، اگرچه مغز انسان فقط 2% از جرم کل بدن است ولی 20% از اکسیژن بدن به مغز می رسد. جریان خون وارد شده به مغز 15% از کل برونده مغز است، [27, 28]به همین دلیل ارگانی بسیار حساس به کاهش جریان خون و اکسیژن محسوب می شود، قطع کامل جریان خون در یک منطقه از مغز ظرف 4 تا 10 دقیقه سبب مرگ بافتی خواهد شد [29, 30]. افت جریان خون به کمتر از 16 تا 18 میلی لیتر در دقیقه به ازاء هر 100 گرم بافت مغز نیز می تواند ظرف یک ساعت منجر به مرگ سلولی شود. چراکه بدلیل ایسکمی یا نرسیدن خون کافی دچار فقر اکسیژن و گلوکز شده و متابولیت های سمی مانند اسید لاکتیک و دی اکسید کربن در آن تولید می گردد [24]. سالیانه در ایالات متحده امریکا تقریبا 750000 مورد سکته مغزی دیده می شود. با اینکه اختلال معمولاً در سنین بالا شایع تر است ولی بروز آن در سنین پایین تر نیز روبه فزونی است بگونه ای که بر اساس اطلاعاتی منتشره از سازمان NHANES1 در 1991، حدود 7/3 میلیون نفر دچار سکته مغزی در ایالات متحده امریکا از 25 سال به بالا بوده اند [31]. بطوریکه تقریبا 20% از افرادی که دچار سکته مغزی می گردند در طول 30 روز می میرند [5]. داروهایی که لخته خون را از بین می برند می توانند از آسیب مغز جلوگیری کنند، اما برای جلوگیری از، از کار افتادگی بافت مغز و کمک به بهبودی، این داروها باید در عرض سه ساعت اول شروع علائم مصرف شوند. اما مطالعات نشان می دهد که 40% تا70% از کسانی که سکته مغزی را تجربه می کنند در سه ساعت اول به بیمارستان نمی رسند و زمانی که پتانسیل درمان با داروهای حل کننده لخته خون وجود دارد را از دست می دهند.
نتیجه سکته مغزی، مرگ یا معلولیت جدی است که در صورت ایجاد معلولیت، میتواند به ناتوانیهای طولانی مدت و شدید منجر شود. هنگامی که منطقه ای از بافت مغز از بین برود، قسمت هایی از بدن که تحت کنترل آن منطقه است، عملکرد خود را از دست می دهند. به همین علت سکته مغزی یکی از طولانی ترین معلولیت ها را در پی خواهد داشت [5].این بیماری جزء شایعترین علل ناتوانی جسمی است و در بازماندگان آن، اختلالات عملکردی زیادی باقی می ماند. این بیماری روند زندگی و مشارکت اجتماعی را شدیداً تحت تاثیر قرارمیدهد [26].
(4-2) علل سکته مغزی
جریان خون مغز در اثر دو مکانیزم دچار اختلال میشود: شایعترین نوع آن کاهش خونرسانی است که به سکته ایسکمیک موسوم است و در موارد کمتری نیز پارگی عروق و خونریزی در داخل بافت مغز یا سکته هموراژیک علت بیماریست.
(1-4-2) سکته ایسکمیک، ناشی از انسداد جریان خون مغز است وبعلت تشکیل لخته خون ایجاد می گردد. تجمع پلاک در دیواره عروق ( آرترواسکلروز و یا سخت شدن شریانها)، آمبولیک و یا انسداد ترومبوتیک عروق مغزی از عوامل ایجاد کننده آن است که عامل اساسی برای بسیاری از سکته های مغزی است.
آرترواسکلروز: فرآیندی است که در آن، رسوب چربی یا پلاک در داخل رگ های خونی بدن بویژه در کاروتید گردن، عروق کرونری قلب و شریان های پا ساخته می شود. این پلاک های آرترواسکلروتیک باعث انسداد جریان خون و یا بخاطر جدا شدن پلاک ها (آمبولی) و حرکت به مغز، باعث انسداد عروق خونی شده و منجر به سکته مغزی میگردد.
(2-4-2) در سکته هموراژیک، به دلیل آسیب عروق یا در اثر ضربه در مغز (خونریزی درون بافت مغز) و یا در اطراف مغزکه می تواند در داخل پارانشیمال، اپیدورال، فضاهای ساب دورال یا ساب آراکنوئید رخ دهد. خونریزی مغزی ممکن است به علت عدم کنترل فشار خون بالا و در برخی موارد می تواند در اثر مشکلات ساختاری در داخل رگ های خونی (به عنوان مثال: آنوریسم یا ناهنجاری های عروقی) ایجاد شود. استفاده از کوکائین و آمفتامین که باعث افزایش سریع فشار خون می گردد، نیز از عوامل ایجاد خطر است [25].
خونریزی داخل می تواند به تشکیل لخته خون23 در مخ، مخچه و یا ساقه مغز منجر شود، که به نوبه خود ممکن است جریان خون به مناطق اطراف مغزی را محدود کند و به تشدید اثرات سکته مغزی بیانجامد. خونریزی اپیدورال، ساب دورال وآراکنوئید اغلب حاصل ضربه مغزی یا پارگی آنوریسم شریانی است که در نتیجه آن علاوه بر آسیب مغز بر اثر خونریزی هموراژیک، به دلیل افزایش فشار داخل جمجمه آسیب بیشتری وارد خواهد کرد.
مکانیسم صدمات مغزی در طول سکته مغزی
هنگامیکه نورون ها از تغذیه محروم می گردند به سرعت توانایی پتانسیل غشاء را از دست داده قطبی می شوند و پتانسیل عمل بالا می رود. شلیک آنها باعث آزاد شدن واسطه های عصبی مخصوصا گلوتامات می گردد که به نوبه خود باعث دپلاریزاسیون سلول های عصبی مجاور می گردند. این چرخه معیوب بر رهایی واسطه های عصبی اثر گذاشته باعث فعالسازی بیشتر آنها می گردند که در طولانی مدت باعث افزایش شیب یونی گشته، هجوم عظیم کلسیم ++2 باعث تورم، فعال شدن پروتئاز و لیپاز سلولی، آسیب های میتوکندری، تولید رادیکال های آزاد و در نهایت مرگ گسترده عصبی می گردد. فقط چند دقیقه ایسکمی باعث آسیب دائمی مغز می گردد. اساس مکانیسم بیوشیمیایی مسئول این فرآیند آسیب و مرگ نورونی بطور کلی نکروز یا آپوپتوز نامیده می شود [24, 32].
(5-2) علائم سکته مغزی
سکته مغزی در اغلب موارد با یکی از علائم ناگهانی زیر تظاهر می یابد:
ضعف یا فلج یک طرفه بدن ( و یا احساس بی حسی) یک طرفه که می تواند تنها در اندام فوقانی ، تحتانی ، صورت و یا هر سه با هم بروز کند.
کاهش و یا اختلال شدید حسی یک طرفه
اختلال ناگهانی در تکلم به صورت قطع کامل تکلم و یا تغییر قابل توجه در نحوه بیان کلمات
بروز سردرد ناگهانی و شدید
اختلال در درک کلمات یا جملات ( همراه یا بدون اختلال در حرف زدن )
سردرد بسیار شدید و ناگهانی بویژه در بیماری که سابقه سردردهای شدید نداشته که می تواند نشانه ای از خونریزی داخل بافت مغز باشد
سرگیجه شدید و ناگهانی با یا بدون حالت تهوع
اختلال در راه رفتن به صورت ضعف یا فلج یکطرفه و یا عدم تعادل در راه رفتن ویا زمین خوردن بی دلیل
گیجی و سردرگمی24 [25]
(6-2) پیامدهای سکته مغزی
به طور کلی پیامدهای بیماری سکته مغزی را می توان به دو گروه تقسیم بندی نمود:
(1-6-2) پیامدهای زودرس، که در مدت کوتاهی پس از بروز بیماری ظاهر می شوند. مانند ضعف یا فلج یک طرفه بدن، اختلال هوشیاری و شناختی اختلال تکلم، بی اختیاری ادرار یا مدفوع، اختلال در بلع، مشکلات بینایی و اختلالات حرکتی (مانند لرزش یا حرکات غیر ارادی اندام ها کندی حرکت بدن و…)
(2-6-2) عوارض دیر رس، که به تدریج و از همان ابتدای بیماری شروع به پیشرفت نموده و در صورت عدم پیشگیری و درمان صحیح نهایتاً مشکلات قابل توجه و بعضاً کشنده ای را برای بیمار ایجاد خواهند کرد، مانند:
بروز سفتی در عضلات اندامها و تنه یا اسپاستیستی25، کوتاهی و سفتی دائمی در عضلات و مفاصل یا کنتراکچر26، زخمهای فشاری (زخم بستر)، پنومونی (ذات الریه) در بیماران مبتلا به اختلالات بلع، رسوب نابجای کلسیم در بافتها27، حملات صرع28، نیمه در رفتگی مفصل شانه29، بروز دردهای قابل توجه در اندامهای مبتلا، عوارض ناشی از افتادن بیمار، تشکیل لخته در عروق اندام ها، سوء تغذیه و عوارض مربوطه، پسرفت سریع شرایط جسمی قبلی30 و نهایتاً عوارض جدی روحی مانند افسردگی شدید و اضطراب است.
(7-2) پیش آگهی
سکته مغزی عارضه ای ناگهانی و ناتوان کننده است که در اغلب موارد بدون هشدارهای قبلی بیمار را غافلگیر می کند و از این جهت می توان گفت که اضطراب آمیزترین تجربه یک فرد در طول زندگی می تواند باشد. هر ساله تعداد زیادی از افرادی که از سکته مغزی جان سالم بدر می برند دچار معلولیت می گردند. همی پارزی علت عمده معلولیت پس از سکته مغزی است، حدود 70% تا 85% از بیماران را درگیر کرده و تخمین زده شده که 60% از این افراد نیاز به توانبخشی دارند [6]. این بیماری به دلیل نوع و طول مدت خدمات تشخیصی و درمانی از جمله پر هزینه ترین بیماریها برای بیماران و سیستم درمانی محسوب می شود. بطوریکه در کشور ایالات متحده آمریکا سالانه بیش از 13 تا 30 میلیارد دلار هزینه در این بیماری بر آورد می شود [31].
(8-2) تاثیرات و عوارض سکته مغزی
بروز سکته مغزی منجر به اختلالات مختلف و متنوع جسمی و روانی-شناختی میگردد که این اختلالات را میتوان بطور عمده به دو دسته تقسیم نمود.
(1-8-2) مشکلات درکی- شناختی در بیماران سکته مغزی: این بیماران بدنبال صدمه مغزی علاوه بر نقایص حسی – حرکتی به درجات مختلفی دچار ابتلا به نقایص درکی – شناختی نیز می شوند. ادراک یا بعبارتی یکپارچگی داده های حسی در قالب اطلاعات روانشناختی هدفمند در این بیماران دچار اختلال می گردد. خصوصا” در بیمارانی که نیمکره راست مغز آنان آسیب دیده (همی پارزی چپ) ، مشکل ادراکی به صورت فقدان سازماندهی برای انجام فعالیت های پیچیده بروز می کند. نقایص ادراکی این بیماران به صورت زیر تقسیم می شوند:
نقص در آگاهی از قسمت های مختلف بدن31 که خود شامل موارد زیر است:
عدم تمایز چپ و راست، آسیب در شناخت قسمت های بدن، عدم شناخت انگشتان32، عدم شناخت یا آگاهی از نقایص، فراموشی طرف مبتلا33.
اختلال درارتباطات فضایی و وضعیت شیء در فضا.
اشکال درتشخیص شکل از زمینه34.
ناتوانی در پیدا کردن راهی از مکانی به مکان دیگر.( جهت یابی مکانی )
آپراکسیا.
نقایص شناختی زیر نیز در اکثر بیماران مبتلا به سکته مغزی مشاهده می شود که شامل موارد زیر است:
اختلال درتوجه35: اکثر بیماران توجه و تمرکز پایینی دارند.
نقص درجهت یابی36: جهت یابی نسبت به مکان، زمان و افراد اغلب با اختلال روبرو است.
اختلال درحافظه37: با توجه به اینکه شکل گیری حافظه کلامی در نیمکره چپ مغز و حافظه تصویری در نیمکره راست مغز می باشد. در نتیجه بیماران همی پلژی راست در حافظه کلامی و بیماران همی پلژی چپ



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید